2.1 Onderwijs en kwaliteit
Onderwijskwaliteit, ambities en doelen
VCOG heeft in 2023 gewerkt aan de doelen van het strategisch beleidsplan van de Stichting. Op grond van voortschrijdend inzicht en prioriteit heeft het bestuur daar in het najaar 2022 een volgorde van urgentie in aangebracht. Ook heeft VCOG te maken gekregen met landelijke ontwikkelingen in de loop van schooljaar 2022-2023. Dat heeft nieuwe uitdagingen en aandachtsgebieden met zich meegebracht. De toename van het aantal nieuwkomers in de gemeente, na de invasie in Oekraïne (februari 2022), is door de gezamenlijke onderwijsbesturen in de gemeente Groningen en het gemeentebestuur in nauwe samenwerking opgepakt in kalenderjaar 2022. In 2023 hebben de ontwikkelingen rond dit thema niet stilgestaan. Het aantal taalklassen voor nieuwkomers is bij VCOG doorgegroeid van twee naar tien groepen, verdeeld over drie scholen. Er zijn twee nieuwkomersgroepen op De Heerdstee, zeven groepen op De Kleine Wereld en één groep op de AquaMarijn. Door de omvang van zeven klassen op De Kleine Wereld kan deze school zich inmiddels nieuwkomersschool noemen. Bij de andere twee scholen is er sprake van nieuwkomersgroepen binnen de school. Begin 2024 start op de AquaMarijn een tweede groep en dat brengt het totaal dan op elf groepen.
VCOG werkte ook in 2023 nauw samen met de overige schoolbesturen rond dit onderwerp. In augustus 2023 is de eerste grote groep van 125 kinderen vanuit de gezamenlijke taalklassen doorgestroomd naar reguliere scholen binnen de gemeente Groningen. VCOG heeft 24 geschakelde kinderen geplaatst op verschillende scholen. De overige kinderen zijn geplaatst op andere primaire scholen in de gemeente. Er zijn 27 kinderen doorgestroomd naar het voortgezet onderwijs, inclusief de internationale schakelklas VO (IKS).
Het Expertisecentrum Anderstaligen Groningen (ECAG) heeft bij de start van het schooljaar schakelarrangementen toegekend aan de scholen, waar kinderen vanuit het eerste jaar taalverwerving naar toe zijn geschakeld. De gezamenlijke onderwijsbesturen in de gemeente Groningen hebben deze schakelarrangementen financieel mogelijk gemaakt. Er is extra begeleiding voor de kinderen aangeboden en professionalisering en begeleiding voor de leerkrachten op het terrein van NT2 onderwijs en traumasensitief lesgeven. Ook is er in 2023 een boven bestuurlijke coördinator aangesteld. Haar voornaamste taak is de ontwikkeling van beleid en het organiseren en coördineren van de stromen kinderen, zowel in het PO als in het VO. Samen met overige onderwijsbesturen heeft VCOG op het terrein van het onderwijs aan nieuwkomers opnieuw voor grote uitdagingen gestaan en tegelijkertijd is er enorm veel bereikt. Op school- , bestuurlijk- en gemeentelijk niveau zijn werkgroepen ingericht om de samenwerking effectief te laten verlopen. Omdat de vluchtelingenstroom in 2023 onverminderd groot is gebleken zal dit onderwerp ook in 2024 onderwijsinhoudelijk en organisatorisch blijvend aandacht van ons vragen.
Naast het nieuwkomersvraagstuk heeft VCOG in 2023 nieuwe ontwikkelingen gerealiseerd op het gebied van het zicht op de kwaliteit van het onderwijs. In het najaar van 2023 heeft het bestuur samen met de stafafdeling Onderwijs & Kwaliteit een start gemaakt met schoolbezoeken. Naast het voeren van kwaliteitsdialogen en overige gesprekken met betrokkenen in de school zijn er groepsbezoeken afgelegd. Ieder schoolbezoek is afgesloten met een teamgesprek. Dit eerste schoolbezoek stond in het teken van ontmoeten en kennismaken. De komende jaren worden deze bezoeken jaarlijks herhaald. Het is de bedoeling om de komende bezoeken meer gericht in de groepen te kijken. Het bestuur vergroot hiermee haar zicht op de kwaliteit en tegelijkertijd biedt het mogelijkheden om gezamenlijk te werken aan kwaliteitsverbetering.
Daarnaast heeft de werkgroep kwaliteitsmanagement na gedegen onderzoek een voorstel geformuleerd om over te stappen op het kwaliteitsinstrument de SuccesSpiegel. In het nieuwe schooljaar wordt dit nieuwe kwaliteitszorgsysteem geïmplementeerd op alle VCOG-scholen. De werkgroep gaat naar aanleiding van bovenstaande veranderingen het kwaliteitshandboek van VCOG herschrijven.
In het voorjaar van 2023 hebben alle scholen een nieuw Schoolplan geschreven. Het oude plan is geëvalueerd en met behulp van uitgezette enquêtes onder leerkrachten, ouders/verzorgers en kinderen hebben de scholen een brede kwaliteitsmeting uitgevoerd. De nieuwe schoolplannen zijn, na goedkeuring van het bestuur en met instemming van de MR, geüpload bij de inspectie in het najaar 2023. De komende vier jaar werken de scholen gefaseerd aan de realisatie van de doelen uit het plan. In de kwaliteitsdialogen met de scholen wordt de voortgang hiervan gemonitord en waar nodig bijgesteld.
Naar aanleiding van de landelijke aandacht voor de versterking van de basisvaardigheden is er in alle schoolplannen veel aandacht voor de verbetering van de basiskwaliteit. Daarnaast heeft iedere school een plan voor Burgerschapsvorming geschreven. Daarmee voldoet VCOG aan de wettelijke eisen rond dit nieuwe vakgebied. In 2023 hebben zes VCOG-scholen de subsidie versterking basisvaardigheden toegekend gekregen. Het betreft ’t Kompas, De Heerdstee, De Tamarisk, De Hoeksteen, De Wegwijzer en Anne Frankschool. De subsidies zijn toegekend op basis van de achterstandsscores van de genoemde scholen. Speciale aandacht is er voor de versterking van het rekenonderwijs. In de paragraaf onderwijsresultaten wordt daar dieper op ingegaan.
Bij de start van het schooljaar 2023 is er bij VCOG een start gemaakt met een nieuwe vergaderstructuur, waarbinnen de realisatie van gezamenlijke doelen is belegd. Wat betreft onderwijs en kwaliteit zijn er onder andere werkgroepen ingericht op het terrein van talentontwikkeling, kwaliteitsmanagement, passend onderwijs en het vakgebied rekenen. Wat betreft talentontwikkeling is er een brede visie opgesteld voor talentontwikkeling van kinderen en personeel. Het komende jaar zal deze visie verder concreet worden uitgewerkt. De werkgroepen werken gezamenlijk geformuleerde doelen uit in beleidsvoorstellen die na een finaal advies van het MT worden vastgesteld door het bestuur.
Onderwijsresultaten en inspectietoezicht
De onderwijsresultaten zijn uitgesplitst in de basisvaardigheden lezen, taalverzorging en rekenen. Voor een meer gedetailleerde weergave van de resultaten publiceert VCOG in het jaarverslag 2023 de resultaten van de drie vakgebieden rond de basisvaardigheden afzonderlijk van elkaar.
In onderstaande tabellen zijn de eindresultaten van de scholen weergegeven. De laatste kolom, een correctie op grond van COVID, is in 2023 voor de laatste keer toegevoegd. Het betekent dat de inspectie in haar oordeel onvoldoende nog een marge toepast. VCOG gaat echter uit van de signaalwaarden zonder correctie, dat is gelegen in het feit dat de correctiewaarde niet structureel wordt toegepast. Daarnaast zijn de onderwijsverwachtingen van de stichting hoog. Een resultaat is groen wanneer het boven het landelijk gemiddelde ligt van scholen met dezelfde weging. Groen betekent in dat opzicht goed naar de maatstaven van onze eigen ambitie. Oranje is voldoende, maar kan beter en rood is onvoldoende. Een beschouwing van de resultaten is beschreven onder de tabellen.
Onderwijsresultaten 2023: lezen
| School | Toets | School weging 2023 | LG scholen met dezelfde weging 1F | Sign. Waarde 1F (ondergrens) |
School resultaat 1F | LG scholen met dezelfde weging 2F | Sign waarde 2F (ondergrens o.g.v. school weging) | school resultaat 2F | Correctie waarde 2023 ivm Covid-19 2F-niveau | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Anne Frank | IEP | 32,12 | 95,5% | 85,0% | 91% | 58,6% | 43,5% | 65% | 35,4% | ||
| Nassauschool | CITO | 23,52 | 97,4% | 85,0% | 98% | 69,5% | 58,6% | 77% | 53,8% | ||
| De Kleine Wereld | IEP | 36,46 | 93,0% | 85,0% | 100% | 49,5% | 35,7% | 77% | 27,2% | ||
| De Wegwijzer | IEP | 33,33 | 95,0% | 85,0% | 95% | 55,1% | 41,5% | 65% | 33,3% | ||
| De Hoeksteen | IEP | 33,92 | 95,0% | 85,0% | 100% | 55,1% | 41,5% | 73% | 33,3% | ||
| t Kompas | IEP | 33,76 | 95,0% | 85,0% | 100% | 55,1% | 41,5% | 78% | 33,3% | ||
| De Tamarisk | CITO | 31,56 | 95,5% | 85,0% | 100% | 58,6% | 45,5% | 67% | 37,4% | ||
| De Heerdstee | IEP | 35,04 | 94,0% | 85,0% | 100% | 51,4% | 37,5% | 80% | 29,2% | ||
| Dom Helder | IEP | 28,55 | 96,6% | 85,0% | 98% | 63,3% | 50,6% | 72% | 43,6% | ||
| Meeroevers | AMN | 25,35 | 97,2% | 85,0% | 100% | 67,2% | 56,6% | 71% | 49,7% | ||
| AquaMarijn | IEP | 24,24 | 97,2% | 85,0% | 100% | 67,2% | 56,6% | 82% | 51,8% | ||
| De Rietzee | CITO | 23,82 | 97,4% | 85,0% | 100% | 69,5% | 58,6% | 89% | 53,8% |
- boven het landelijk gemiddelde
- boven de signalringswaarde, onder de LG
- Onder de signaleringswaarde
Onderwijsresultaten 2023: rekenen
| School | Toets | School weging 2023 | LG scholen met dezelfde weging 1F | Sign waarde 1F (ondergrens) |
School resultaat 1F | LG scholen met dezelfde weging 1S | Sign waarde 1S (ondergrens o.g.v. school weging) | school resultaat 1S | Correctie waarde 2023 ivm Covid-19 1S-niveau | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Anne Frank | IEP | 32,12 | 95,5% | 85,0% | 87% | 58,6% | 43,5% | 22% | 35,4% | ||
| Nassauschool | CITO | 23,52 | 97,4% | 85,0% | 95% | 69,5% | 58,6% | 63% | 53,8% | ||
| De Kleine Wereld | IEP | 36,46 | 93,0% | 85,0% | 92% | 49,5% | 35,7% | 31% | 27,2% | ||
| De Wegwijzer | IEP | 33,33 | 95,0% | 85,0% | 91% | 55,1% | 41,5% | 30% | 33,3% | ||
| De Hoeksteen | IEP | 33,92 | 95,0% | 85,0% | 85% | 55,1% | 41,5% | 23% | 33,3% | ||
| t Kompas | IEP | 33,76 | 95,0% | 85,0% | 91% | 55,1% | 41,5% | 41% | 33,3% | ||
| De Tamarisk | CITO | 31,56 | 95,5% | 85,0% | 97% | 58,6% | 45,5% | 36% | 37,4% | ||
| De Heerdstee | IEP | 35,04 | 94,0% | 85,0% | 93% | 51,4% | 37,5% | 47% | 29,2% | ||
| Dom Helder | IEP | 28,55 | 96,6% | 85,0% | 93% | 63,3% | 50,6% | 41% | 43,6% | ||
| Meeroevers | AMN | 25,35 | 97,2% | 85,0% | 93% | 67,2% | 56,6% | 38% | 49,7% | ||
| AquaMarijn | IEP | 24,24 | 97,2% | 85,0% | 98% | 67,2% | 56,6% | 51% | 51,8% | ||
| De Rietzee | CITO | 23,82 | 97,4% | 85,0% | 93% | 69,5% | 58,6% | 44% | 53,8% |
- Boven het landelijk gemiddelde
- Boven de signaalwaarde, onder de LG
- Onder de signaalwaarde
Onderwijsresultaten 2023: taalverzorging
| School | Toets | School weging 2023 | LG scholen met dezelfde weging 1F | Sign. Waarde 1F (ondergrens) |
School resultaat 1F | LG scholen met dezelfde weging 2F | Sign waarde 2F (ondergrens o.g.v. school weging) | school resultaat 2F | Correctie waarde 2023 ivm Covid-19 2F-niveau | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Anne Frank | IEP | 32,12 | 95,5% | 85,0% | 100,0% | 58,6% | 43,5% | 65,0% | 35,4% | ||
| Nassauschool | CITO | 23,52 | 97,4% | 85,0% | 98,0% | 69,5% | 58,6% | 70,0% | 53,8% | ||
| De Kleine Wereld | IEP | 36,46 | 93,0% | 85,0% | 100,0% | 49,5% | 35,7% | 77,0% | 27,2% | ||
| De Wegwijzer | IEP | 33,33 | 95,0% | 85,0% | 98,0% | 55,1% | 41,5% | 70,0% | 33,3% | ||
| De Hoeksteen | IEP | 33,92 | 95,0% | 85,0% | 100,0% | 55,1% | 41,5% | 65,0% | 33,3% | ||
| t Kompas | IEP | 33,76 | 95,0% | 85,0% | 100,0% | 55,1% | 41,5% | 59,0% | 33,3% | ||
| De Tamarisk | CITO | 31,56 | 95,5% | 85,0% | 100,0% | 58,6% | 45,5% | 67,0% | 37,4% | ||
| De Heerdstee | IEP | 35,04 | 94,0% | 85,0% | 100,0% | 51,4% | 37,5% | 87,0% | 29,2% | ||
| Dom Helder | IEP | 28,55 | 96,6% | 85,0% | 100,0% | 63,3% | 50,6% | 59,0% | 43,6% | ||
| Meeroevers | AMN | 25,35 | 97,2% | 85,0% | 100,0% | 67,2% | 56,6% | 58,0% | 49,7% | ||
| AquaMarijn | IEP | 24,24 | 97,2% | 85,0% | 100,0% | 67,2% | 56,6% | 71,0% | 51,8% | ||
| De Rietzee | CITO | 23,82 | 97,4% | 85,0% | 96,0% | 69,5% | 58,6% | 63,0% | 53,8% |
- Boven het landelijk gemiddelde
- Boven de signaalwaarde, onder de LG
- Onder de signaalwaarde
Toelichting:
Schoolweging
Op grond van de achterstandsscore van ieder kinder (opleiding ouders/verzorgers, migratieachtergrond, verblijfsduur NL, schuldsanering) berekent het CBS per kind een onderwijsscore. De schoolweging betreft de onderwijsscore van alle kinderen van de school op de peildatum.
LG1F
De opbrengsten worden gemeten naar referentieniveaus (daadwerkelijk behaalde onderwijsdoelen, afgeleid van de kerndoelen. 1F is het eerste referentieniveau (VMBO BB t/m GL/TL). De LG is het landelijk gemiddelde van Nederlandse scholen met soortgelijke schoolweging. Voor LG 2F (TL/HAVO/VWO) geldt dezelfde uitleg.
Signaleringswaarde
De signaleringswaarde (ondergrens) voor 1F betreft voor alle scholen 85%, ongeacht de schoolweging. De inspectie duidt een percentage onder de 85% als onvoldoende. De komende jaren gaat de signaleringswaarde van 1F naar 100%. De signaleringswaarde van 2F wordt bepaald door de schoolweging, deze is niet generiek.
De eindresultaten mogen in 2022 en 2023 langs een COVID correctiewaarde worden gelegd. Deze waarde is bepaald door de inspectie. In bijgevoegde tabellen zijn de correctiewaarden te vinden in de laatste kolom. VCOG kiest er bewust voor om de resultaten niet langs deze waarde maar langs de signaleringswaarde van de inspectie voor 1F en 1S/2F te leggen. De signaleringswaarde is gebaseerd op de schoolweging. Dat betekent dat scholen met een hogere weging een lagere signaleringswaarde toegekend hebben gekregen. Wanneer de COVID correctiewaarde zou worden toegepast, zou blijken dat de resultaten er rooskleuriger uitzagen. Volgens de ambities van VCOG is de signaleringswaarde echter de minimale standaard. Groen betekent boven het landelijk gemiddelde van scholen met dezelfde weging. VCOG hanteert de norm dat de resultaten op en boven het landelijk gemiddelde goed zijn. Oranje resultaten vallen onder het landelijk gemiddelde, maar boven de signaleringswaarde. Deze resultaten zijn minimaal voldoende.
In 2023 was er speciale aandacht voor het vakgebied rekenen. Vanaf het einde van de Coronaperiode (mei 2022) geven de rekenresultaten aanleiding tot zorg. Het lukt veel scholen (nog) niet om na de Corona jaren de rekenresultaten terug te krijgen op het oude peil. Bij de start van het schooljaar 2023-2024 is een rekenwerkgroep ingericht, bestaande uit directeuren, rekenspecialisten en stafmedewerkers. Deze werkgroep heeft onderzoek gedaan naar de stand van zaken van het rekenonderwijs op VCOG-scholen. Het rapport en de aanbevelingen zijn begin 2024 gepresenteerd aan het bestuur en de directeuren. Door middel van de realisatie van actieplannen vanuit alle scholen en door de versterking van de rekenspecialisten op alle scholen wordt er gericht gewerkt aan de verbetering van resultaten. Ook staat het vakgebied rekenen en het rekenonderwijs de komende twee jaar standaard op de agenda van de onderwijskwaliteitsdialogen.
In het algemeen is de kwaliteit van de VCOG-scholen op orde. Een punt van zorg en extra aandacht betrof de school Meeroevers, vanwege sterk tegenvallende onderwijsresultaten en klachten over sociale veiligheid. De school heeft haar onderwijskwaliteit in 2021, 2022 en 2023 geëvalueerd door middel van externe audits. De inzet op grond van de uitkomsten hebben niet geleid tot de gewenste resultaten. Het afgelopen jaar heeft het bestuur daarom verdergaande maatregelen moeten nemen om de kwaliteit van het onderwijs te herstellen. Per 1 januari 2024 wordt er een interim-directeur aangesteld met een uitgebreid mandaat met betrekking tot het verbeteren van de onderwijsopbrengsten en het herstel van de sociale veiligheid.
Overige en toekomstige ontwikkelingen
De afdeling Onderwijs & Kwaliteit is in schooljaar 2022-2023 begonnen met een nieuwe vergaderstructuur. De kern van de nieuwe structuur vormt de Stand-Up-Meeting (SUM). In een half uur vertellen de verschillende geledingen binnen de afdeling (met behulp van een whiteboard) elkaar waar zij aan werken, welke belemmeringen zij ervaren en welke collega’s er nodig zijn om verder te kunnen. Bij de start van het schooljaar 2023-2024 is daar de verdiepende werksessie aan toegevoegd. Door deze werkwijze ontstaat er inhoudelijke verbinding. Het team wordt versterkt, er is meer ruimte om met elkaar mee te denken en elkaar te helpen. De dwarsverbanden die zijn ontstaan komen de kwaliteit van de ondersteuning aan de scholen ten goede.
VCOG heeft op meerdere terreinen en voor verschillende scholen gebruik gemaakt van subsidiemogelijkheden van de gemeente Groningen en van het ministerie van OCW. In verschillende wijken zijn ook met landelijke subsidies wijkgerichte projecten ingericht zoals de Verlengde schooldag en School en Omgeving. De wijken maken gezamenlijk een wijkplan. Eén van de besturen is penvoerder van de gezamenlijk aangevraagde subsidie. Voor de wijken Selwerd/Paddepoel/Tuinwijk (SPT), Vinkhuizen, Hoogkerk en de Wijert is VCOG de penvoerder. Scholen die profiteren van de activiteiten vanuit de wijkplannen zijn: De Wegwijzer, De Tamarisk, De Hoeksteen, Anne Frankschool, ’t Kompas en de Dom Helder Camaraschool.
Verder heeft de gemeente ook aan meerdere VCOG-scholen subsidie toegekend op grond van het programma Ontwikkelkansen voor ieder kind. Vanuit deze subsidie worden de brugfunctionaris, de VVE-schakelgroepen, de schakelgroepen nieuwkomers, het ontbijt op school, de vergoeding schoolfonds en de vreedzame programma’s meegefinancierd.
De gemeente heeft aangegeven om vanaf 2024 voor meerdere jaren subsidie toe te kennen op bovenstaande terreinen.
Passend Onderwijs
Een passend aanbod voor alle kinderen blijft een onderwerp van grote aandacht binnen VCOG en binnen het Samenwerkingsverband PO 20.01, waar VCOG onder valt.
In het schooljaar 2022-2023 is een regievoerder passend onderwijs aangesteld binnen VCOG. De regievoerder helpt de scholen bij de realisering van de zorgplicht. Deze plicht houdt in dat scholen een passende plek voor een kind zoeken op het moment dat het aanbod op de school niet meer volstaat. De afgelopen jaren heeft VCOG te maken gehad met volverklaringen vanuit het SBO (speciaal basisonderwijs) aan het eind van 2023 werd het onderwijs in Groningen geconfronteerd met een volverklaring vanuit het (SO) Speciaal onderwijs, cluster 4 (kinderen met gedragsproblemen).
Binnen het samenwerkingsverband zoeken de verschillende schoolbesturen naar oplossingen die voorkomen dat andere vormen van onderwijs overbelast raken. Naar aanleiding van de landelijke evaluatie zoekt VCOG vanuit het samenwerkingsverband naar mogelijkheden om het onderwijs meer thuisnabij te organiseren. Dat betekent een verandering in het systeem: de middelen en de expertise worden in toenemende mate meer naar het kind gebracht in plaats van het kind naar de expertise te verplaatsen. In meerdere projecten, die in 2023 een eerste uitwerking hebben gevonden, werkt VCOG langzaam toe naar deze manier van werken.
Daarnaast denkt de regievoerder vanuit de afdeling Onderwijs & Kwaliteit mee over passend onderwijs vraagstukken en vertegenwoordigt zij VCOG in het beleid ontwikkelende platform van het samenwerkingsverband,
Bij de realisatie van verschillende onderwerpen spelen de IB’ers van VCOG een belangrijke rol. Het IB-leernetwerk van VCOG is in 2023 regelmatig bij elkaar geweest. Het afgelopen jaar is er twee keer een IB-bijeenkomst georganiseerd vanuit het samenwerkingsverband voor alle IB’ers in de gemeente Groningen. De thema’s waar gezamenlijk aan gewerkt is op de beide bijeenkomsten waren: het (ziekte)verzuim onder kinderen, de rol van leerplicht, de inrichting van de kindteams van de scholen, de doorstroom van kinderen van regulier naar regulier (vanuit de wijkgerichte aanpak) en het onderwijs aan meer-en hoogbegaafde kinderen.
VCOG-scholen hebben in het voorjaar van 2023 volgens een vastgesteld format een nieuw Schoolondersteuningsprofiel (SOP) geschreven. Het SOP staat op de website van iedere school. In het SOP heeft de school beschreven welke (extra) ondersteuning zij biedt boven op de basiskwaliteit. Daarbij zijn ook de grenzen van de zorg binnen de school beschreven.
De afdeling Onderwijs & Kwaliteit heeft onder aansturing van de regievoerder een handboek passend onderwijs opgesteld. In dit handboek staan ook de taken en werkwijze van het Expertise Centrum (EC) beschreven. Deze is in 2023 voor het eerst op volle sterkte gekomen. Het EC bestaat uit drie orthopedagogen, die tevens ook alle drie generalist zijn. Naast de vaste begeleiding op de scholen werkt het EC aan beleidsontwikkeling en qua uitvoering aan onderwerpen als vroegsignalering, passend onderwijs en aan het onderwijs aan nieuwkomers met een speciale onderwijsbehoefte. Het EC is betrokken bij allerlei (kwalitatieve) onderwijskundige gebieden binnen VCOG. Dat is een goede ontwikkeling die we de komende jaren verder willen versterken.
De middelen voor passend onderwijs zijn besteed aan de exploitatie van het EC, de inzet van individuele- en groepsarrangementen op de scholen en voor de bekostiging van bestuurlijke arrangementen voor kinderen met een uitzonderlijke ondersteuningsbehoefte (vaak in samenwerking met jeugdhulp). Daarnaast zijn er middelen in reserve gehouden om VCOG-scholen te helpen, die aantoonbaar moeite hebben om de basiskwaliteit op orde te houden en extra ondersteuning passend voor alle kinderen te bieden. Hiervoor wordt een objectieve populatie screening gebruikt, met vastgestelde indicatoren. Een voorbeeld van een indicator is het percentage gezinnen van de school levend onder de armoedegrens. De school kan in overleg aanspraak maken op middelen om verbeteringen in de school te realiseren. In 2023 is er een dergelijk budget toegekend aan De Wegwijzer en De Tamarisk. De middelen passend onderwijs zijn daarmee geheel ingezet. Meerdere scholen zouden op grond van hun populatie structureel meer middelen nodig hebben om de opdracht van passend onderwijs te kunnen realiseren. De werkgroep passend onderwijs is bezig met een voorstel gebaseerd op meer maatwerk, waar het gaat om de inzet de middelen.
2.2 Personeel en professionalisering
Inleiding
Het strategische plan heeft voor HR een paar duidelijke doelen beschreven waar in 2023 mee verder is gewerkt. Het vinden, binden en behouden van personeel staat daarin centraal, waarbij in 2023 meer accent heeft gelegen op een langere termijnplanning. Een ander VCOG-breed doel is talentontwikkeling; voor HR betekende dat in 2023 een koppeling aan nieuwe en al bestaande HR-instrumenten. Een doel is ook dat we een lerende organisatie in brede zin willen zijn.
Verder is dit jaar ingezet op de koppeling tussen wat nu nodig is op de scholen en wat dit betekent voor het benodigde personeel. Ook is er geïnvesteerd in het nadenken over het professionaliseren van personeel door veel te investeren in startende leerkrachten door Leren en Ontwikkelen. Daarbij wordt er veel samengewerkt tussen L&O en HR en is zelfs een aparte werkgroep geformeerd waarbij het instrument “Bardo” de gesprekkencyclus en professionalisering samenbrengt.
Tot slot is geïnvesteerd in een nieuw personeelsinformatiesysteem en worden processen uitgewerkt en beschreven.
Kengetallen personeel
Aanstellingen
Onderstaande tabel geeft inzicht in de vaste en tijdelijke contracten per december 2023.
| Formatie in fte | vast | tijdelijk | vervanging | totaal |
|---|---|---|---|---|
| onderwijsgevend | 175,5 | 36,1 | 14,4 | 226,0 |
| onderwijsondersteunend | 50,5 | 16,5 | 1,0 | 68,0 |
| 226,0 | 52,6 | 15,4 | 294,0 | |
| in percentage | 77% | 18% | 5% | 100% |
Het percentage personeelsleden dat tijdelijk of op vervangingsbasis werkt, bedraagt 23%. Een aanzienlijk deel van deze 23% bestaat uit vaste medewerkers (leerkrachten of onderwijsassistenten) met een tijdelijke uitbreiding. Daarnaast werkt VCOG met veel tijdelijke projecten waar medewerkers op zijn benoemd met tijdelijke contracten, zoals nieuwkomersgroepen, gemeentelijke subsidies, NPO- gelden en de subsidie basisvaardigheden.
Leeftijd
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Leeftijd | Totaal |
|---|---|
| <= 25 | 43 |
| 25-35 | 136 |
| 35-45 | 109 |
| 45-55 | 79 |
| >55 | 65 |
Bron Visma: dec 2023
Uit de leeftijdsgrafieken blijkt dat er veel medewerkers in de leeftijdscategorie 25-35 jaar werkzaam zijn bij VCOG. Herkenbaar hierbij is het soort verlof dat wordt aangevraagd: er is relatief veel zwangerschaps- en ouderschapsverlof. In de onderstaande tabel staat per functie aangegeven hoe het natuurlijk verloop in fte de komende jaren zal zijn. De uitstroom is niet groot; het hoogtepunt is 4 fte aan leerkrachten in 2025. Kortom de grootste uitdaging qua vervanging zit bij VCOG in zwangerschapsverlof en ouderschapsverlof van medewerkers.
Natuurlijke uitstroom in fte per functie
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| leerkracht | leerkracht ondersteuner | administratief mw | concierge | teamleider | |
|---|---|---|---|---|---|
| 2024 | 1.45 | ||||
| 2025 | 4.26 | 0.76 | 1 | ||
| 2026 | 2.18 | ||||
| 2027 | 1.54 | ||||
| 2028 | 0.89 | 1.38 | 0.64 |
Verzuim
Het verzuim is de afgelopen twee jaar toegenomen. Daarbij moet een kanttekening gemaakt worden bij de cijfers van 2023. Het cijfer is veel hoger dan voorgaande jaren doordat het verzuim langer dan twee jaar ook is meegeteld1. We kunnen wel iets zeggen over de duur van het verzuim. Het kort en middellange verzuim ligt onder de 2%, maar het lang verzuim ligt op 8%. Dit hoge verzuim wordt veroorzaakt door o.a. de corona nasleep, onzuiverheden in de cijfers door medewerkers langer dan twee jaar ziekte in dienst te moeten houden en een verhoogde werkdruk door het personeelstekort.
Daarnaast is een hoger (piek)verzuim in de wintermaanden zichtbaar, dit is een herkenbaar beeld binnen het onderwijs waar we op proberen te sturen. Vanaf januari 2024 wordt er gewerkt met een nieuwe arbodienst die meer gaat werken vanuit preventie en het kijken naar wat nu eigenlijk ziekteverlof is en wat niet.
1Door de invoering van het nieuwe personeelsinformatiesysteem hebben alle medewerkers die al langer ziek waren eenzelfde eerste ziektedatum. Dit gaat mis bij de berekening van de ziekteverzuimcijfers bij lang verzuim want we kunnen medewerkers die al twee jaar ziek zijn er niet uit filteren. Normaal gesproken worden deze medewerkers buiten de cijfers gehouden omdat na deze datum de doorbetalingsplicht vervalt. In 2023 ging het om 6 medewerkers.
Voor medewerkers die langer dan 2 jaar ziek zijn is een WIA-uitkering aangevraagd. Door achterstanden bij het UWV duurt het momenteel een jaar voordat deze procedures worden afgerond. Daardoor staan medewerkers nog veel langer ziek in ons systeem, omdat we deze medewerkers in dienst moeten houden conform onze cao.
Verzuim 2021, 2022 en 2023
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Per jaar | 2021 | 2022 | 2023 |
|---|---|---|---|
| Anne Frank | 8.32 | 7.17 | 3.5 |
| Nassau | 1.53 | 2.83 | 9.49 |
| DKW | 2.32 | 5.17 | 6.2 |
| Wegwijzer | 8.380000000000001 | 10.26 | 8.32 |
| Hoeksteen | 5.19 | 5.48 | 6.23 |
| t Kompas | 9.619999999999999 | 8.15 | 13.53 |
| Tamarisk | 3 | 6.81 | 12.21 |
| Heerdstee | 6.05 | 8.01 | 7.77 |
| DHC | 4.17 | 15.87 | 16.01 |
| Aquamarijn | 2.56 | 7.12 | 12.83 |
| Rietzee | 2.76 | 7.57 | 10.2 |
| Meeroevers | 3.98 | 9.17 | 9.779999999999999 |
| Bestuursbureau | 2.52 | 4.71 | 9.039999999999999 |
Verzuimpercentage per jaar
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| jaar | percentage |
|---|---|
| 2020 | 4.8 |
| 2021 | 4.8 |
| 2022 | 8 |
| 2023 | 9.199999999999999 |
Het verzuim op de scholen laat een divers beeld zien. Op bijna alle scholen is een stijging van het verzuim, behalve op de Anne Frankschool en De Wegwijzer. Het verzuim bij VCOG lag in 2022 boven het landelijk gemiddelde2. De cijfers van 2023 liggen nog hoger. Vanwege de toename van de verzuimcijfers van afgelopen jaar zijn deze branchecijfers uit 2022 niet vergelijkbaar met de cijfers van 2023. De meldingsfrequentie lag in 2023 met 1,65 boven het branchegemiddelde van 2022. In 2022 bedroeg de meldingsfrequentie van VCOG 1,6.
2Dit zijn de recentste cijfers van de branche.
Brancecijfers
| onderwijsgevend personeel | 2022 | 2021 | 2020 |
|---|---|---|---|
| verzuimpercentage | 6,5% | 5,8% | 5,8% |
| meldingsfrequentiem | 1,6% | 1,0% | 0,9% |
| onderwijsondersteunend personeel | 2022 | 2021 | 2020 |
|---|---|---|---|
| verzuimpercentage | 7,1% | 6,6% | 6,2% |
| meldingsfrequentie | 1,6% | 1,0% | 0,9% |
Vinden, binden en behouden
Inmiddels is duidelijk dat de komende jaren de druk op het vinden en behouden van leerkrachten hoog is en blijft. Vanuit HR wordt er extra geïnvesteerd in het behouden en werven van medewerkers. De lijn om te investeren in extra leerkrachten en onderwijsondersteunend personeel per school is in 2023 doorgezet. Dit was deels nog mogelijk door de NPO-middelen en deels door een beroep te doen op de reserves. Daarbij kan opgemerkt worden dat er in 2023 geen commercieel bureau is ingezet voor het vinden van leerkrachten. Ook hebben we ons grotendeels kunnen houden aan de inschalingsafspraken zoals deze conform de cao en andere besturen worden gemaakt.
Op het gebied van vinden, binden en behouden zijn de volgende activiteiten in 2023 uitgevoerd:
Vinden
VCOG heeft in 2023 blijvend geïnvesteerd in het vinden van personeel. Naast de extra inzet op de HR-afdeling van een HR-adviseur is ook de senior communicatieadviseur betrokken bij het werven van nieuwe medewerkers. Wervende advertenties en het snel en actief benaderen van potentiële medewerkers heeft geleid tot het kunnen blijven vervullen van onze vacatures. Ook in 2023 namen we deel aan beurzen en voorlichtingen aan studenten. Daarnaast werd vanuit het HR-netwerk gesproken over de problematiek en werden lastige vacatures gedeeld.
Bij het vinden is in 2023 minder ingezet op de instroom van zij-instromers binnen het PO. We merken dat niet alle instroomroutes leiden tot een succesvolle match. Ook de investering en het resultaat laten een mismatch zien. In 2023 hebben we één leerkracht via zij-instroom opgeleid. We hebben in 2023 meer geïnvesteerd in de verkorte route naar leerkracht (verkorte Pabo en versneld voor de klas). Inmiddels zijn daar meerdere leerkrachten uit voortgekomen. VCOG investeert veel in LIO-ers, ook door een speciaal intern begeleidingsprogramma via leren en ontwikkelen.
Naast de werving- en imagoverbetering binnen de stichting wordt op dit gebied ook veel gedaan aan samenwerking met andere besturen en Pabo’s binnen het project RAP. Hierin werken besturen samen aan campagnes om leerkrachten te trekken, bijvoorbeeld met leuke filmpjes, actieve benadering van middelbare scholen en een spreekbeurt-box voor kinderen op de basisschool. Ook wordt ingezet op het aantrekkelijker maken van het beroep van leerkracht en zoeken we samen met de Pabo’s naar manieren om de opleiding aantrekkelijker te maken. Dit komt allemaal samen op de site van SchoolpleinNoord.
‘Vinden’ is ook het vinden van nog niet aangeboord potentieel. Ook in 2023 hebben meerdere medewerkers extra gewerkt of hun ouderschapsverlof tijdelijk stil laten zetten, zodat er zoveel mogelijk groepen bemenst konden blijven. Daarnaast gaven vaste medewerkers regelmatig aan dat ze wel tijdelijk meer wilden werken om de acute vervangingsproblematiek op te lossen. Door de werkdrukmiddelen werkten meer onderwijsassistenten, die ook ingezet werden om personele problemen op te lossen. De pedagogisch medewerkers vanuit de kinderopvang sprongen ook regelmatig bij in het onderwijs. Het netwerk van onze eigen medewerkers is belangrijk bij het werven van nieuwe mensen. Dit onderdeel wordt ook opgepakt vanuit de samenwerking met andere besturen en wordt geïnitieerd vanuit de RAP.
Binden en behouden
In 2023 is gewerkt aan een strategische personeelsplanning, op kengetallen. Er is in beeld gebracht wat een normverdeling in fte’s zou zijn ten aanzien van leerkrachten en ondersteunend personeel op de scholen. Op deze manier is er een totaalbeeld ontstaan van de mensen die rondlopen op de scholen en hoe de verdeling is weergegeven. Uit dit beeld blijkt dat er wordt geïnvesteerd in alle geledingen op de scholen, dus van directie tot leerkrachten tot conciërges. De volgende stap is om te kijken hoe dit gekoppeld kan worden aan de financiën maar zeker ook aan de vraag binnen de scholen ten aanzien van de kwaliteit van onderwijs. Op deze manier kunnen we investeren in (nieuw) personeel dat we in de toekomst nodig hebben binnen onze scholen.
Een aantal activiteiten die vanuit HR wordt uitgevoerd in het kader van binden en behouden; binden is daarbij ook vaak: ‘boeien’, wat we doen door onze medewerkers via hun interesses te bereiken. Zo organiseren we een bijeenkomst nieuw personeel aan het begin van het nieuwe schooljaar en een voorlichtingsbijeenkomst voor LIO-ers. Ook zijn in 2023 een succesvolle studiedag en kerstmarkt georganiseerd.
De investering in het coachen van LIO-ers en startende leerkrachten is doorgezet in 2023, dit krijgt verder vorm door de inzet van het instrument Bardo. Ook bestaat er een poule van coaches voor leerkrachten die al langer voor VCOG werken. Daarnaast konden medewerkers gebruik maken van vrijwillige interne mobiliteit naar een andere school. In deze tijden van krapte is daarbij ook rekening gehouden met individuele wensen van personeel.
De periode waarin het arbeidsaanbod het grootst is, blijft de formatieperiode in het voorjaar. Die begint met een meerjarenbegroting en daaraan gekoppeld een bestuursformatieplan wat vooruitkijkt naar de inzet van personeel voor de komende jaren. Extra middelen helpen bij een flexibele schil van personeel, die noodzakelijk is wegens fluctuerende leerlingenaantallen. Zo kunnen we de inzet van personeel de komende jaren blijven garanderen en houden we ook rekening met de instroom van personeel in de WW. Hieronder volgt een beschrijving van het formatieproces zoals dat in 2023 is uitgevoerd.
Voorafgaand aan de formatie kijken we hoe we aan het begin van het nieuwe schooljaar zoveel mogelijk mensen kunnen behouden. Dit doen we door mensen aan een school te verbinden en ook door te luisteren naar de behoefte en de wensen.
We zijn als VCOG al vroeg begonnen met formeren zodat tijdelijke medewerkers al ver voor de zomervakantie wisten of en waar ze bij ons konden werken. Dit zorgde ervoor dat we veel tijdelijke medewerkers en oud LIO-ers konden behouden. Na de inventarisatie van alle wensen hebben we een carrousel georganiseerd waarbij we vraag en aanbod van personeel samen hebben gebracht. Door middel van speeddates konden vaste medewerkers met een mobiliteitswens, tijdelijke medewerkers, zij-instromers, LIO-ers en mensen die mogelijk bij ons willen werken kennismaken met de verschillende scholen en de vacatures voor het nieuwe schooljaar. Door het matchen van de medewerkers en scholen werd zoveel mogelijk rekening gehouden met individuele wensen van personeel.
Daarnaast besteedden we aandacht aan de ontwikkeling van medewerkers, promotiekansen voor medewerkers, en werkdrukvermindering. Ook zijn professionalisering en duurzame inzetbaarheid belangrijke thema’s om medewerkers te behouden, waarover meer verderop.
Professionalisering personeel
Leren en ontwikkelen
Professionalisering in brede zin moet meer bijdragen aan verbetering van het onderwijs, een betere opbrengst en een stimulerend leerklimaat op scholen. Door de krapte op de arbeidsmarkt staan zulke kwalitatieve onderwijskundige ontwikkelingen onder druk. VCOG zet sinds twee jaar actief in op het geven van begeleiding en ruimte aan LIO-ers, starters en carrièreswitchers om zich te ontwikkelen als leerkracht. Voor die begeleiding zijn twee vaste coaches beschikbaar. Naast leren en ontwikkelen werkt HR verder aan het opzetten van loopbaanpaden, waarbij start-, basis- en bekwame leerkrachten kunnen doorgroeien. Hieraan is een volgsysteem gekoppeld "Bardo”, zodat het geheel integraal wordt opgepakt. In 2023 is dit systeem door het MT omarmt en dit is en wordt het komende jaar verder uitgerold.
In de cao van het primair onderwijs art 9.3 is een bedrag van € 500 naar rato opgenomen voor de individuele professionele ontwikkeling van medewerkers; ook kunnen daaraan 2 uren per werkweek (naar rato) worden gekoppeld. Medewerkers kunnen hierover afspraken maken met hun leidinggevende; per school is hiervoor een scholingsbudget gereserveerd. Veel medewerkers besteedden dit bedrag in 2023 aan scholing in het vakgebied, waarbij enkelen een masteropleiding volgden.
Er wordt jaarlijks geïnvesteerd in het opleiden van schoolleiders, waarvoor bovenschools plekken beschikbaar worden gesteld. Dit heeft al geleid tot het doorgroeien van meerdere potentials naar leidinggevende functies in de afgelopen twee jaar. Daarmee wordt het personeelstekort onder directeuren deels ondervangen.
Professionalisering HR-werkprocessen
Op 1 januari 2023 is VCOG overgegaan op het personeelsinformatiesysteem Visma. Deze overgang heeft het hele jaar 2023 geleid tot extra investering van de afdeling. Het nieuwe systeem kent kinderziektes waardoor de HR-afdeling te maken heeft gehad met extra werkzaamheden. Ook overzichten blijken anders en minder compleet uit het systeem te komen. Al eerder genoemd maar door de overgang hebben we geen zicht op ziekteverzuim langer dan 2 jaar doordat er gewerkt is met een ziektedatum op 1 augustus 2022. In 2024 gaan we verder met het verfijnen van dit systeem.
Er is gewerkt aan het professionaliseren van werkprocessen. Door de wisseling in personeel – met name op directeursniveau – merken we bij HR dat er meer behoefte is aan het vastleggen en delen van processen. Via onze bibliotheek (intranet) zijn we daarmee begonnen.
Risico’s en kosten bij uitstromen personeel
Aan medewerkers die de organisatie verlaten en in aanmerking komen voor een uitkering, wordt een budget beschikbaar gesteld voor outplacement en/of omscholing, dit conform de bestaande regelingen.
In 2023 is € 104.430 uitgekeerd aan transitievergoedingen. Een groot deel hiervan hebben of kunnen we terugvragen/krijgen. Dit gaat om medewerkers die een WIA-uitkering ontvangen en uit dienst gaan. We hebben inmiddels € 64.000 retour ontvangen en daar zal nog ongeveer € 20.000 bijkomen.
Daarnaast hebben twee medewerkers gebruik gemaakt van een RVU-regeling, waar we € 55.000 in hebben geïnvesteerd.
De strategische personeelsplanning, waarbij meerdere schooljaren vooruit wordt gekeken, helpt om deze kosten zoveel mogelijk te reduceren. Dit is ook nodig omdat het reglement van het participatiefonds ten aanzien van de WW-uitkeringen in 2022 is aangescherpt. Hiermee hebben we te maken gehad in 2023. We zijn eigen risicodrager WW en moeten op dit moment voor vier mensen een WW-uitkering betalen.
Een lastig punt bij het reduceren van deze kosten zijn de tijdelijke contracten die worden afgesloten met nieuwe medewerkers in deze tijden van personeelstekorten i.c.m. de afnemende kwaliteit van aangeboden kandidaten. Medewerkers willen graag meer vastigheid, anders komen ze niet. Een tijdelijk contract voor een bepaalde periode wordt vervolgens afgesloten, waarbij een medewerker na het dienstverband recht heeft op een WW-uitkering. Als iemand niet goed is bevallen, is er een dossier nodig om dat aan te tonen en meestal kan iemand dan nog steeds aanspraak maken op een uitkering. Kortom, in het formatieplan wordt al rekening gehouden met deze factoren.
VCOG is geen eigen risicodrager voor de WIA, maar probeert ook de WHK-premie laag te houden. Soms moet afscheid worden genomen van medewerkers omdat ze langer dan twee jaar ziek zijn en door het UWV worden afgekeurd. In de loop van 2022 en 2023 zijn er zeven WIA-aanvragen gedaan bij het UWV. Er zijn inmiddels vijf aanvragen in behandeling genomen en afgehandeld. Door de achterstand bij het UWV wachten we op twee WIA-beoordelingen.
Duurzame inzetbaarheid
In de cao staat een regeling Duurzame inzetbaarheid opgenomen, die ervoor is bedoeld om de duurzame inzetbaarheid van personeel te vergroten. Hiervoor ontvangen medewerkers jaarlijks een basisbudget van 40 uur naar rato. Startende leraren krijgen daarbovenop een extra budget van 40 uur naar rato. Vanaf 57 jaar krijgen medewerkers naast de standaard 40 uur een bijzonder budget van 130 uur per jaar naar rato. Hiervoor heeft VCOG geen extra voorziening opgenomen. Naast deze maatregelen wordt er ook op maat aandacht besteed aan duurzame inzetbaarheid en is dit ook een onderwerp wat past bij het binden en behouden van medewerkers. Zij kunnen het bijvoorbeeld inzetten voor scholingswensen, een reiswens, afbouwen met werken enz. Daar is aandacht voor en wordt op maat naar gekeken.
Sociale veiligheid personeel
VCOG brengt in kaart hoe het met de sociale veiligheid is gesteld binnen de scholen door middel van een quickscan onder personeel, passend bij de RIE (Risico Inventarisatie en Evaluatie). Dit gebeurt middels de tool Arbomeester. In 2023 zijn veel scholen bezig geweest met een nieuwe RIE en in 2024 worden er nieuwe resultaten verwacht. Ook heeft VCOG al meerdere jaren een externe vertrouwenspersoon voor personeel, deze persoon wordt in 2024 vervangen.
Twee medewerkers van de HR-afdeling hebben een training gevolgd voor preventiemedewerker om op de hoogte te zijn van de nieuwste wet- en regelgeving op dit gebied. Zij zullen op basis van deze actuele kennis aangescherpt beleid opstellen op het gebied van ongewenste omgangsvormen voor personeel.
2.3 Huisvesting en facilitaire zaken
Strategisch huisvestingsplan
In 2018 heeft VCOG een nieuw strategisch huisvestingsplan opgesteld. Hierbij is in kaart gebracht wat de wensen, risico’s en kansen zijn met betrekking tot onderwijshuisvesting in de stad Groningen. In 2019 is door de gemeente Groningen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) vastgesteld. Behalve een duidelijke visie op onderwijshuisvesting voor de stad Groningen is ook de planning voor de eerste vier jaren van renovatie en nieuwbouw voor de schoolbesturen bekend gemaakt.
De algemene strategie op gebied van onderwijshuisvesting is het optimaal gebruiken van de beschikbare huisvesting, anticiperen op ontwikkelingen in de wijk en aangehaakt zijn bij besluitvorming over de ontwikkelingen in de gemeentelijke ruimtelijke ordening. Voor het optimaal gebruiken van de beschikbare huisvesting gebruikt VCOG een externe partij die daarbij adviseert en het onderhoud organiseert. Ook neemt men deel aan een gezamenlijk overleg van de gemeente Groningen met onderwijsbesturen inzake onderwijshuisvesting. Hierin wordt de besluitvorming over nieuwe huisvesting en uitbreiding van huisvesting, of tijdelijke huisvesting, voorbereid.
Op dit moment wordt gewerkt aan een nieuw IHP. Het huidig IHP loopt af in 2023 en vanaf 2024 is er een nieuw uitvoeringsplan nodig. Om hiertoe te komen wordt het IHP iedere vier jaar herijkt. Het plan van aanpak hiervoor is in 2022 opgesteld en heeft als einddoel om na de zomer in 2024 het geactualiseerde IHP door de raad vast te laten stellen. De actualisatie van de visie op onderwijs is de eerste stap in dit proces. Deze uitwerking betreft een vertaling van het inhoudelijk onderwijsbeleid naar bouwstenen voor huisvesting. Met andere woorden: wat zijn de te bereiken doelen t.a.v. kansengelijkheid, onderwijssegregatie, inclusief onderwijs, bewegingsonderwijs, etc. en wat betekent dit voor huisvesting in omvang, functionaliteit en spreiding. Deze visie richt zich niet op bouwkundige of duurzaamheidsaspecten. Die krijgen uiteraard ook een plek in het IHP, maar in een volgende stap in het proces. Deze duurzaamheidsambities komen voort uit de routekaart die de komende tijd door gemeente en schoolbesturen zal worden verkend.
Onderhoud en investeringen
Er is per schoolgebouw een MJOP (meerjaren onderhoudsplan) dat jaarlijks wordt geactualiseerd en/of bijgesteld. Het geplande onderhoud wordt veelal in de eerste helft van het jaar uitgevoerd. De organisatie hiervan is uitbesteed. Om de schoolgebouwen zo netjes en veilig mogelijk te houden wordt dit MJOP nauwgezet uitgevoerd. Er is een onderhoudsvoorziening getroffen om te kunnen sparen voor toekomstig cyclisch onderhoud om daarmee de onderhoudslasten minder te laten fluctueren.
In november 2017 hebben (bijna) alle schoolbesturen op de Klimaattop Noord Nederland een intentieverklaring getekend om zich in te zetten voor het energieneutraal maken van alle scholen in de gemeente Groningen. Zo ook VCOG. Binnen de WHO (werkgroep huisvesting onderwijs) is een programmagroep gevormd. In een projectstructuur, met een externe projectleider van HEVO en een opdrachtgeversteam onder aansturing van een stuurgroep, is een analyse opgeleverd. In afwachting van een grootschalige ingreep kan het voor bepaalde gebouwen interessant en mogelijk verplicht zijn (EML) om bepaalde kleinschalige verduurzamingsingrepen uit te voeren. De wettelijk verplichte EML-maatregelen zijn in de analyse van HEVO geïnventariseerd en kunnen, waar nog niet gerealiseerd, door elk schoolbestuur worden uitgevoerd vanaf 2023.
Naast de EML-maatregelen zijn de opties voor zichzelf terugverdienende korte termijn verduurzamingsingrepen beperkt. Enkel het plaatsen van PV-panelen (als EML-maatregel), voor zover mogelijk en nog niet gedaan, is een ingreep die zichzelf binnen afzienbare termijn terugverdiend. Andere ingrepen zoals het plaatsen van HR+++ glas, het extra isoleren van dak/gevel, etc. vragen om aanzienlijke investeringen terwijl de besparing in het verbruik van elektriciteit/gas beperkt is.
Uitbreiding huisvesting en nieuwbouw
In 2021 is gestart met de planvorming van de projecten in het IHP van de gemeente Groningen. Zie hiervoor de volgende tabel:
| school | startjaar planvorming | actie | budget gemeente | eigen bijdrage |
|---|---|---|---|---|
| Nassauschool | 2021 | uitbreiding / transformatie | 2.866.000 | 121.000 |
| Meeroevers | 2021 | vervangende nieuwbouw | 7.146.000 | 246.000 |
| Kleine Wereld | 2021 | transformatie | 1.832.000 | 92.000 |
| De Heerdstee | 2021 | vervangende nieuwbouw | 3.170.000 | 110.000 |
| De Wegwijzer | 2022 | vervangende nieuwbouw | 5.377.000 | 186.000 |
| 20.391.000 | 755.000 |
Vanaf schooljaar 2022-2023 is De Kleine Wereld samengevoegd op één locatie (Celebesstraat). Op 13 maart 2023 is besloten dat de Celebesstraat als school per 1 augustus 2024 zal worden opgeheven en is daarom uit bovenstaand overzicht verwijderd. Van hieruit zal verder bekeken worden hoe invulling te geven aan de opdracht uit het IHP. In overleg met de gemeente Groningen zal verder gekeken worden wat er op korte termijn over de locatie Rosensteinlaan wordt afgesproken. Vooralsnog is dit de locatie voor het nieuwkomersonderwijs (samen met OOG en KOC).
Op de Nassauschool is een vooronderzoek gestart naar de haalbaarheid en de wenselijkheid van het verblijf op de huidige locaties en met de huidige gebouwconstellatie. De uitkomst hiervan kan van invloed zijn op de mogelijke investering, met name voor de locatie aan de Graaf Adolfstraat. In 2024 zal in eerste instantie de aandacht op de transformatie/upgrade van de Nassaulaan liggen.
Voor De Heerdstee zijn ook de eerste gesprekken gevoerd met de gemeente. Punt van aandacht hierbij is het dalend aantal kinderen in de wijk Beijum. Voor nu zal worden gekeken met OOG naar de behoefte in de wijk.
Voor SWS Meeroevers is in 2021 een sterke herstart in de planvorming gemaakt. De architecten selectie en het voorlopig ontwerp (VO) zijn zo goed als afgerond. Het definitieve programma is een: school voor 450 kinderen en 7 groepen kinderopvang. Verwachting is selectie aannemer in 2024 en mogelijk start bouw. Oplevering medio 2025/2026.
In 2022 is een start gemaakt met de planvorming voor de nieuwbouw van De Wegwijzer. Hiervoor zijn de eerste verkenningen naar de locatie van de nieuwbouw gedaan. In 2024 zal de architectenselectie plaatsvinden en een start gemaakt worden met het ontwerp.
Door de gemeente wordt in overleg met de schoolbesturen een nieuw IHP opgesteld waarin een aantal belangrijke, sociale, thema’s breder draagvlak krijgen. Sociale inclusie en het tegengaan van segregatie staan hier prominent in. Daarnaast zijn vernieuwende en duurzame huisvesting belangrijke thema’s in dit nieuwe IHP.
2.4 Communicatie
Ontwikkelen websites
Bouw nieuwe website VCOG
In samenwerking met theFactor.e heeft VCOG een nieuwe bovenschoolse website gebouwd. Het CMS-systeem van de oude website was niet gebruiksvriendelijk en ook de inrichting van de website voldeed niet meer aan de wensen van onze stichting. Samen met de werkgroep Communicatie (bestaande uit meerdere directeuren, de afdelingen Communicatie, HR en Kinderopvang) is gekeken naar de gewenste invulling en lay-out voor de nieuwe website. Daaruit kwam naar voren dat er een moderne ‘werken bij’ pagina moest komen, de website van de kinderopvang geïntegreerd moest worden in de nieuwe website en dat potentiële ouders/verzorgers én medewerkers beter moesten worden aangesproken in woord en beeld. De nieuwe website heeft een compleet nieuw uiterlijk gekregen, is technisch helemaal up-to-date, gebruiksvriendelijk en beschikt over alle moderne technieken.
Bouw schoolwebsites
In 2023 zijn we na een zorgvuldig voortraject gestart met de bouw van drie schoolwebsites (AquaMarijn, De Rietzee en Dom Helder Camara). Aanleiding was de slechte vindbaarheid en niet gebruiksvriendelijkheid van de oude websites. De pilot had als doel om te beoordelen of een website van Social Schools (onderdeel van KidsKonnect) zou voldoen aan de wensen van onze scholen. Alle drie de pilotscholen hebben hun schoolwebsite begin 2023 gelanceerd en zijn positief over het eindresultaat. Het systeem is gebruiksvriendelijk, er is ruimte voor maatwerk, scholen zijn goed begeleid tijdens de bouw van hun website en de supportafdeling is goed bereikbaar bij vragen vanuit locaties. In navolging op de pilot hebben alle overige locaties de mogelijkheid gekregen om ook een nieuwe website te laten bouwen. Acht scholen hebben aangegeven dit te willen. De bouw van deze websites is in het najaar van 2023 opgestart en wordt medio 2024 afgerond.
Verbeteren uitstraling externe uitingen
Het afgelopen jaar zijn diverse externe communicatie-uitingen van de VCOG-locaties onder de loep genomen. Denk hierbij aan externe vacatures, flyers/folders, advertorials/advertenties, gevelborden, abri’s en bestanden die gedeeld worden via de sociale media. In samenwerking met scholen én de afdelingen HR en Kinderopvang is gekeken naar het verbeteren van de uitstraling en leesbaarheid (vooral voor ouders/verzorgers die moeite hebben met lezen en schrijven). Dit heeft geleid tot een nieuwe lay-out van bovenschoolse uitingen plus maatwerkoplossingen per locatie.
We staan als VCOG regelmatig op beurzen en markten. De meeste van deze beurzen/markten hebben als doel om potentiële medewerkers aan ons te binden. In samenwerking met de werkgroep HR en de VCOG Academie is nagedacht over het inrichten van onze stand, het bereiken van potentiële nieuwe collega’s en het tonen van (de mogelijkheden op) onze scholen. Dit heeft geleid tot de uitwerking van een aantal vernieuwde huisstijlelementen (banners, kleden, PowerPoint, et cetera) en gadgets. In 2024 zal ook worden gewerkt aan een nieuwe beurswand en diverse ansichtkaarten.
2.5 Financiën
Financieel beleid
Om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen geldt als uitgangspunt de vraag per school wat nodig is voor goed onderwijs. Om de continuïteit van de stichting te waarborgen geldt als uitgangspunt een sluitende exploitatie per organisatieonderdeel. Daarnaast is van belang dat het eigen vermogen van de stichting op het gewenste niveau wordt gehouden. De rijksbijdrage en overige inkomsten dienen toereikend te zijn om een school te kunnen exploiteren. Daarbij is een schooldirecteur integraal verantwoordelijk voor alle budgetonderdelen. Voor elke school wordt een begroting opgesteld waarbij de verwachte baten en lasten zijn weergegeven. De rijksbijdrage wordt per brinnummer in componenten ontvangen, zoals de personele bekostiging, de NPO-gelden en onderwijsachterstandsmiddelen. Al deze bijdragen worden rechtstreeks toebedeeld aan de school. Elke school draagt, middels een vast percentage, een deel af ter dekking van de lasten van het bestuursbureau en de projectuitgaven voor gezamenlijke kwaliteitsontwikkeling.
De begroting van het volgende jaar wordt opgesteld in de tweede helft van het lopende jaar. Allereerst wordt een kaderbrief geschreven met algemene en specifieke uitgangspunten voor het nieuwe begrotingsjaar. Vervolgens worden gesprekken gevoerd met budgethouders en staf om te komen tot een begroting die realistisch is en welke past binnen de gestelde kaders. Het monitoren van de exploitatie gedurende het jaar gebeurt op basis van periodiek overleg tussen schooldirecteuren en de afdeling control en met volledige en juiste informatievoorziening.
Bij het opstellen van de begroting wordt ook voor de komende jaren een zo nauwkeurig mogelijke inschatting gemaakt van de begrotingsontwikkelingen. Daarmee wordt in één applicatie zowel de begroting als de meerjarenbegroting gegenereerd. Hoewel de begroting formeel in december wordt vastgesteld wordt er feitelijk het gehele jaar gesleuteld aan een meerjaren conceptbegroting.
Ontwikkelingen in 2023
De meest opmerkelijke ontwikkelingen in de exploitatie van 2023 waren:
- De rijksbijdrage van het ministerie van OCW was in totaal € 0,4 mln. hoger dan begroot. Dit komt door een indexering van de rijksbijdrage als gevolg van cao-aanpassingen in 2023.
- Een blijvende instroom van kinderen van asielzoekers in 2023 maakt dat er aanzienlijk meer bijzondere bekostiging is ontvangen. Verder is er een subsidie voor een extra inzet op basisvaardigheden ontvangen. In totaal waren de overige inkomsten van OCW € 1,1 mln. hoger dan begroot.
- De omvang van ontvangen subsidies was € 0,8 mln. hoger dan begroot. Dit komt met name door de niet begrote subsidie voor naschoolse activiteiten (de Verlengde schooldag), welke gezamenlijk met andere scholen en twee stadswijken wordt ingezet. VCOG is hierbij de penvoerder, waardoor de gehele subsidie in de exploitatie is gepresenteerd.
- De overige inkomsten zijn € 0,5 mln. hoger dan begroot, onder meer door toenemende bijdragen van het Jeugdeducatiefonds. Deze bijdrage wordt onder andere gebruikt voor het verstrekken van maaltijden aan kinderen op school.
- De personeelslasten waren € 2,1 mln. hoger dan begroot, met name door cao-aanpassingen in 2023. Zo was er sprake van een loonstijging van 10% per 1 juli 2023. Verder was er een hogere personele inzet (299 fte tegenover 262 fte begroot), mede door een aanzienlijk verzuim in 2023 (9,2%). Ook was het een bewuste keuze om, na het beëindigen van de NPO-gelden per augustus 2023, niet meteen afscheid te nemen van de medewerkers met een tijdelijk contract, gezien de krapte op de arbeidsmarkt. Verder was er een hogere inhuur van expertise, op basis van detachering, om het nieuwkomersonderwijs en de gezamenlijke aanpak van naschoolse activiteiten op de scholen, te kunnen organiseren.
- De huisvestingslasten waren € 0,6 mln. hoger dan begroot. Dit kwam met name door aanpassingen in het meerjaren onderhoudsplan, waardoor in 2023 een aanvullende dotatie aan de voorziening cyclisch onderhoud nodig was. Verder waren de energielasten fors hoger dan begroot.
- De overige lasten zijn € 1,2 mln. hoger dan begroot. Er is 230K meer dan begroot uitgegeven aan schoolinventaris en lesmiddelen. Verder is 500K extra uitgegeven voor zaken als muziekonderwijs, kindbegeleiding en het verstrekken van maaltijden op school.
De materiële uitgaven voor naschoolse activiteiten, bekostigd uit de ontvangen subsidie, bedroegen 370K.
Nationaal Programma Onderwijs
Ter voorbereiding op de inzet van de NPO-gelden heeft elke school vooraf een schoolscan gemaakt. Daarna zijn per school passende bestedingen bedacht en na instemming van de medezeggenschapsraad van de school vastgesteld. De NPO-gelden zijn in 2023 als volgt ingezet:
Inzet NPO-gelden in 2023
bedragen in euro
| 2023 | 2022 | |
|---|---|---|
| Extra personeelsformatie | 1.097.000 | 1.900.000 |
| Inzet ambulante medewerkers | 209.000 | 108.000 |
| Inzet specialisten | 126.000 | 209.000 |
| Inzet personeel niet in looondienst | 22.000 | 58.000 |
| Scholing | 71.000 | 162.000 |
| Aanschaf leermiddelen | 65.000 | 188.000 |
| Aanschaf overig materiaal | 63.000 | 69.000 |
| 1.653.000 | 2.694.000 |
Met het beëindigen van de NPO-gelden per augustus 2023 worden deze geoormerkte middelen per einde 2023 aangemerkt als geheel te zijn ingezet.
Overig
Voor twee VCOG-scholen is bijzondere bekostiging ontvangen ten behoeve van de opvang van kinderen van asielzoekers en overige vreemdelingen. Deze worden opgenomen in een schakelklas nieuwkomers. Zij ontvangen allereerst een jaar maatwerk onderwijs dat is gericht op integratie en taalontwikkeling. Vervolgens worden zij opgenomen in reguliere klassen van andere scholen. De bekostiging voor professionalisering en begeleiding starters is in de begroting geheel opgenomen als opleidingsbudget. Dit wordt aangewend voor individuele training, teamdagen en coaching.
Treasury
VCOG ondervindt weinig risico ten aanzien van het borgen van voldoende liquiditeit. De aanwezige liquiditeit is verspreid over twee banken. Er wordt geen gebruik gemaakt van beleggingen, derivaten en leningen en heeft alleen spaarrekeningen (onder meer termijndepositos’s) en een rekening courant in gebruik. Voor bijzondere uitgaven kan een beroep worden gedaan op het steunfonds Stichting Zonnelaan.
2.6 Continuïteitsparagraaf
Interne risicobeheersingssysteem
De organisatie van de interne risicobeheersing is bij VCOG zo ingericht dat dit is ingebed in de reguliere werkzaamheden. Voorname uitingen van interne risicobeheersing zijn:
Raad van Toezicht en College van Bestuur
VCOG heeft een Raad van Toezicht en een College van Bestuur. In de statuten en het managementstatuut is de scheiding tussen bestuur en intern toezicht vormgegeven. VCOG houdt zich aan de code Goed Bestuur in het primair onderwijs en de Code Goed Toezicht van de VTOI-NVTK.
Periodieke managementrapportage
Elk kwartaal wordt het College van Bestuur voorzien van een financiële managementrapportage waardoor de bestuurder inzicht heeft in de ontwikkelingen en hier adequaat op kan sturen. Deze rapportage wordt besproken met diverse geledingen, zoals het MT en de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad (GMR). Ook de Raad van Toezicht kan met behulp van deze rapportage haar toezichthoudende rol vervullen.
Aanbevelingen externe accountant
De externe accountant rapporteert jaarlijks aan het College van Bestuur inzake risico’s met een divers niveau van geschatte impact middels een managementletter. Deze managementletter wordt uitgebreid besproken en aan de hand daarvan worden verbeterafspraken geformuleerd.
Risico’s en onzekerheden
VCOG wordt geconfronteerd met risico’s die momenteel in het onderwijs gelden. Hierna volgt een overzicht van mogelijke risico’s en een raming van de geschatte kosten:
| Te verwachten (extra) risico's | geschatte kosten | kans van optreden | |
|---|---|---|---|
| 1. | Mogelijke gevolgen van aanhoudend hoog ziekteverzuim | € 500.000 | 50% |
| Het ziekteverzuim is aanzienlijk door onder andere een hoge werkdruk. | |||
| 2. | Leerlingprognoses laten op sommige locaties een krimp zien | € 500.000 | 50% |
| Stichting VCOG Onderwijs heeft te maken met een lichte krimp van aantal leerlingen. Door de scholen wordt vol ingezet op herstel van de bezetting, onder andere door nieuwe huisvesting. | |||
| 3. | Nieuwbouw en renovatie van de schoolgebouwen | € 755.000 | 75% |
| In het actuele integraal huisvestingsplan van de Gemeente Groningen is een mogelijke eigen bijdrage van VCOG. Dit is als risico opgenomen. | |||
| 4. | Fluctuaties in een actueel en passend MJOP ten behoeve van onderhoud schoolgebouwen | € 500.000 | 50% |
| Het meerjaren onderhoudsplan wordt periodiek geactualiseerd en dat kan leiden tot een extra dotatie van de voorziening cyclisch onderhoud. |
Het meest urgente risico is het vinden van goed gekwalificeerde medewerkers. Met name tijdelijke, kortdurende vervanging van leerkrachten is een knelpunt. Er wordt alles aan gedaan om te voorkomen dat in geval van ziekte het bericht volgt dat de les van die dag niet kan doorgaan en kinderen onverrichterzake weer naar huis kunnen.
Ook geldt dat er een permanent spanningsveld is tussen de ontwikkeling van het aantal kinderen en de beschikbaarheid van passende huisvesting. Het tijdig anticiperen op ontwikkelingen in de gemeente Groningen en het aanschuiven bij strategisch overleg op gebied van huisvesting is derhalve van groot belang. Zo is er gestart met de uitvoering van een nieuw integraal huisvestingsplan (IHP). Hierin is voor een aantal VCOG-scholen in de komende jaren vervangende nieuwbouw gepland.
Een steeds urgenter wordend risico is de toename van armoede in specifieke wijken in de gemeente. Dit vertaalt zich in de scholen in die wijken in een toenemende zorgproblematiek, waarbij minder kinderen naar het speciaal basisonderwijs kunnen worden verwezen vanwege de overvolheid van het speciaal basisonderwijs.
Voor de huidige gebouwen geldt een meerjaren onderhoudsplan. Deze wordt jaarlijks geactualiseerd en dit kan leiden tot een bijstelling van de voorziening cyclisch onderhoud en een mogelijke extra, niet begrote dotatie.
De risico’s worden periodiek besproken in het managementoverleg met de stafleden en de bestuurder. Ook is er jaarlijks een generiek overleg tussen MT-leden (bestuurder, directies en staf) en de toezichthouders.
